Rótin hefur skilað inn umsögn um áform dómsmálaráðuneytis um breytingar á 1. og 2. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, um að afnema sektir sem viðurlagategund við vændiskaupum.
Umsögnina má líka sjá í Samráðsgátt: https://island.is/samradsgatt/mal/4265#write-review.
Umsagnaraðili: Rótin, félagasamtök
Mál: Áform um breytingu á vændiskaupaákvæði almennra
hegningarlaga. Breytingar á 1. og 2. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940
Dags. 30. júlí 2026
1. Inngangur
Rótin fagnar því að dómsmálaráðuneytið hyggist taka til endurskoðunar 206. gr. almennra hegningarlaga um kaup á vændi.[1] Félagið styður þá meginreglu að refsiábyrgð vegna kaupa á kynlífi beinist að kaupandanum en ekki þeim sem skiptir á kynlífi fyrir peninga eða aðrar bjargir[2]. Að mati Rótarinnar mun breyting á refsiramma þó aðeins ná því markmiði að draga úr kynferðislegri hagnýtingu[3] ef hún byggir á skýrri greiningu á þeim samfélagsvanda sem henni er ætlað að bregðast við og er hluti af heildstæðri verndarstefnu.
Að mati Rótarinnar er lykilspurningin því ekki eingöngu hvort þyngja eigi viðurlög við kaupum á kynlífi heldur hvort fyrirhugaðar lagabreytingar sé líklegar til að auka öryggi og vernd þeirra sem búa við mesta félagslega og kynbundna berskjöldun. Umsögnin beinist því einkum að þeim skilyrðum sem þurfa að vera fyrir hendi svo lagabreytingar geti í reynd dregið úr kynferðislegri hagnýtingu.
Reynsla Rótarinnar bendir til þess að aðstæður þeirra sem skipta á kynlífi fyrir peninga eða aðrar bjargir séu mjög ólíkar. Hjá stórum hluta þeirra kvenna sem félagið hefur unnið með skýrast slíkar aðstæður ekki fyrst og fremst af frjálsri efnahagslegri ákvörðun heldur samspili heimilisleysis, fátæktar, kynbundins ofbeldis, áfalla, vímuefnanotkunar og annarrar félagslegrar eða efnahags-legrar neyðar. Ef markmið lagabreytinganna er að draga úr slíkri hagnýtingu þarf löggjöfin jafnframt að taka mið af þeim kerfislægu aðstæðum sem gera hana mögulega.
Umsögnin byggir á reynslu Rótarinnar af þjónustu og málsvarastarfi fyrir konur sem búa við eða hafa reynslu af heimilisleysi, kynbundnu ofbeldi, áföllum og vímuefnanotkun. Jafnframt er stuðst við alþjóðlegar mannréttindaskuldbindingar Íslands, þar á meðal Istanbúl-samninginn og ábendingar GREVIO. Að auki er vísað til þeirrar þekkingar sem orðið hefur til í evrópska samstarfsverkefninu INTERACT, sem þróar samþætt og kynjamiðað líkan fyrir viðbrögð við heimilisleysi kvenna með hliðsjón af samtvinnun mismunabreyta (e. intersectionality), þar á meðal kynbundnu ofbeldi og kynferðislegri hagnýtingu. Tilvísanir til INTERACT vísa til þeirrar þekkingar sem verkefnið hefur skapað en fela ekki í sér formlega afstöðu verkefnisins eða samstarfsaðila.[4]
Með hliðsjón af framangreindu telur Rótin að tvær spurningar séu grundvallaratriði við mat á frumvarpinu:
- Hvaða samfélagsvanda og hvaða birtingarmyndum kynferðislegrar hagnýtingar er lagabreytingunni ætlað að bregðast við?
- Hvernig verður tryggt að breytingin leiði í reynd til aukinnar verndar og minni kynferðislegrar hagnýtingar?
Þessar spurningar mynda meginramma umsagnarinnar.
2. Afstaða Rótarinnar: Ábyrgð kaupenda og samfélagsleg ábyrgð
Rótin telur rétt að refsiábyrgð vegna kaupa á kynlífi beinist að þeim sem kaupir fremur en þeim sem skiptir á kynlífi gegn peningum eða öðrum björgum. Sá sem kaupir kynlíf ber ábyrgð á þeirri ákvörðun að greiða fyrir kynferðislegan aðgang að annarri manneskju og verður að gera sér grein fyrir því að slíkar aðstæður geta einkennst af verulegu valdaójafnvægi, neyð eða hagnýtingu.
Jafnframt telur Rótin að refsiábyrgð kaupanda leysi ekki sjálfkrafa þann samfélagsvanda sem lagabreytingunum er ætlað að bregðast við. Ef einstaklingur skiptir á kynlífi vegna heimilisleysis, fátæktar, ofbeldis, vímuefnanotkunar, ótryggrar réttarstöðu eða annarrar félagslegrar neyðar verður ekki litið svo á að vandinn felist eingöngu í háttsemi kaupandans. Slíkar aðstæður endurspegla einnig kerfisbresti í félags-, heilbrigðis- og húsnæðiskerfinu.
Því þarf löggjöfin að byggja á tvíþættri ábyrgð. Annars vegar þarf hún að gera skýra kröfu um ábyrgð þeirra sem hagnýta sér félagslega eða efnahagslega neyð annarra til kynferðislegrar hagnýtingar. Hins vegar þarf hún að endurspegla ábyrgð samfélagsins á því að draga úr þeim aðstæðum sem gera slíka hagnýtingu mögulega.
Þessir tveir þættir eru ekki andstæður heldur forsenda hvor annars. Refsistefna sem byggir eingöngu á þyngri viðurlögum án þess að styrkja vernd, þjónustu og raunhæfa valkosti fyrir þá sem búa við félagslega eða efnahagslega neyð er ólíkleg til að ná yfirlýstu markmiði sínu um að draga úr kynferðislegri hagnýtingu.
Því telur Rótin að breytingar á 206. gr. verði að skoða sem hluta af víðtækari stefnu um öryggi, vernd og félagslegt réttlæti. Markmiðið hlýtur að vera að fyrirbyggja að fólk lendi í þeim aðstæðum að það neyðist til að skipta á kynlífi, samhliða því að draga úr eftirspurn eftir slíkum skiptum.
Meginmarkmið 206. gr. ætti að vera að styrkja vernd gegn kynferðislegri hagnýtingu, einkum þegar hún á sér rætur í valdaójafnvægi, félagslegri neyð eða annarri berskjöldun. Breytingar á ákvæðinu ætti því fyrst og fremst að meta út frá því hvort þær styrki þá vernd í reynd.
3. Hvaða vanda er breytingunni ætlað að bregðast við?
Mikilvægt er að markmið fyrirhugaðra lagabreytinga verði skilgreint með skýrari hætti í greinar-gerð frumvarpsins. Áður en metið verður hvort breytingar á refsiramma séu réttlætanlegar og líklegar til árangurs þarf að liggja skýrt fyrir hvaða samfélagsvanda þeim er ætlað að bregðast við.
Af áformaskjalinu verður ráðið að markmiðið sé að draga úr eftirspurn eftir kynlífi sem keypt er við aðstæður misneytingar, mansals, ofbeldis eða annars valdaójafnvægis. Rótin tekur undir það markmið en telur nauðsynlegt að það verði skýrt eða skilgreint með skýrari hætti.
Í umræðu um lagabreytingarnar er því mikilvægt að gera greinarmun á annars vegar skiptum á kynlífi gegn peningum eða öðrum björgum sem eiga sér stað þar sem aðstæður bera síður einkenni nauðungar og félagslegrar berskjöldunar og hins vegar aðstæðum sem einkennast af heimilisleysi, fátækt, ofbeldi, vímuefnatengdum vanda, mansali eða annarri kerfislægri nauðung. Þótt lögin geti tekið til mismunandi aðstæðna er ekki sjálfgefið að markmið lagabreytinganna eða þau úrræði sem þeim fylgja eigi að vera þau sömu í öllum tilfellum.
3.1 Lagahugtakið vændi sem greiningarflokkur
Í gildandi lögum er hugtakið ‚vændi‘ notað sem lagahugtak. Sem slíkt gegnir það mikilvægu hlutverki. Sem greiningarhugtak er það hins vegar takmarkað þar sem það getur náð yfir mjög ólíkar aðstæður. Í hegningarlögum er ekki að finna skilgreiningakafla og því skortir lagalega skilgreiningu á hugtakinu.
Í þessu samhengi er gagnlegt að líta til greiningarramma Natöshu Mulvihill[5], sem leggur áherslu á að undir sama lagahugtaki geta fallið ólíkar birtingarmyndir skipta á kynlífi, meðal annars kynferðisleg hagnýting, skipti á kynlífi við aðstæður félagslegrar eða efnahagslegrar neyðar og mansals. Slík flokkun er ekki sett fram hér til að endurskilgreina lagahugtakið heldur til að auðvelda greiningu á því hvaða aðstæðum löggjafinn hyggst fyrst og fremst bregðast við.
Ef meginmarkmið lagabreytinganna er að draga úr kynferðislegri hagnýtingu fólks í félagslegri eða efnahagslegri neyð þarf það að koma skýrt fram í greinargerð frumvarpsins. Þá þarf jafnframt að meta hvort breyting á refsiramma sé líkleg til að ná því markmiði eða hvort henni verði að fylgja aðrar aðgerðir. Álitaefnið snýst því ekki eingöngu um hvort kaup á kynlífi eigi að sæta þyngri refsingum heldur hvort fyrirhugaðar lagabreytingar séu til þess fallnar að draga úr kynferðislegri hagnýtingu í reynd.
4. Vernd gegn kynferðislegri hagnýtingu
Breyting á refsiramma getur verið einn þáttur í því að draga úr eftirspurn eftir kynlífi við aðstæður misneytingar og valdaójafnvægis. Hún breytir hins vegar ekki ein og sér þeim félagslegu og kerfislægu aðstæðum sem gera kynferðislega hagnýtingu mögulega. Löggjöf sem miðar að því að draga úr kynferðislegri hagnýtingu þarf því jafnframt að styðjast við aðgerðir sem efla öryggi, sjálfræði og raunhæfa valkosti fólks.
Reynsla Rótarinnar af þjónustu við konur með reynslu af heimilisleysi, ofbeldi og vímuefnanotkun sýnir að kynferðisleg hagnýting verður sjaldnast einvörðungu skýrð með hegðun kaupandans. Hún verður til í samspili félagslegra, efnahagslegra og einstaklingsbundinna þátta sem geta verulega dregið úr raunhæfum valkostum fólks.
Í því felst meðal annars að tryggja öruggt húsnæði, aðgengilega heilbrigðis- og félagsþjónustu, áfallamiðaða og skaðaminnkandi nálgun og öruggar leiðir til að leita aðstoðar vegna ofbeldis eða hagnýtingar.
Að mati Rótarinnar eru þetta ekki félagsleg viðbótarúrræði við refsilöggjöfina heldur hluti af þeirri vernd sem löggjafinn leitast við að tryggja með breytingum á 206. gr.
4.1 INTERACT: Hagnýting og félagslegt samhengi
Rótin hefur frá árinu 2024 tekið þátt í INTERACT, evrópsku samstarfsverkefni um þróun samþættra og kynjamiðaðra viðbragða við heimilisleysi kvenna.
INTERACT beinir ekki aðeins sjónum að því hvernig bregðast eigi við heimilisleysi kvenna heldur einnig að því hvers vegna hefðbundin þjónustukerfi nái síður til þeirra kvenna sem búa við mesta félagslega og kynbundna berskjöldun. Ein af grunnforsendum verkefnisins er að árangursrík viðbrögð krefjist skilnings á samtvinnuðum áhrifum félagslegra aðstæðna, kynbundins ofbeldis, fátæktar og annarra þátta sem geta aukið berskjöldun.
INTERACT byggir því á samþættri, kynja- og áfallamiðaðri nálgun þar sem markmiðið er ekki aðeins að bregðast við afleiðingum heldur einnig þeim kerfislægu aðstæðum sem gera konur berskjaldaðar fyrir heimilisleysi, ofbeldi og kynferðislegri hagnýtingu.
Reynslan af innleiðingu INTERACT styður því þá niðurstöðu að lagabreytingar og félagsleg úrræði verði ekki skilin að heldur séu þau tveir samverkandi þættir sömu verndarstefnu.
Greiningarrammi Mulvihill[6] varpar ljósi á ólíkar birtingarmyndir skipta á kynlífi gegn peningum eða öðrum björgum. INTERACT bætir við kerfislægu sjónarhorni með því að beina sjónum að því hvers vegna ákveðnir hópar kvenna verða frekar en aðrir útsettir fyrir kynferðislegri hagnýtingu og hvers vegna þjónustukerfin ná ekki alltaf að tryggja þeim vernd.
4.2 Alþjóðlegar skuldbindingar Íslands styðja samþætta vernd
Þessi nálgun samræmist einnig þeim athugasemdum sem GREVIO hefur gert við framkvæmd Íslands[7] á Istanbúl-samningnum[8].
Í úttekt sinni bendir GREVIO á að konur sem búa við samtvinnaða mismunun, þar á meðal konur sem eru heimilislausar, hinsegin, nota vímuefni eða skipta á kynlífi (í skýrslunni er hugtakið ‚vændi‘ notað), standi oft utan þeirrar verndar sem þolendum ofbeldis er ætlað að njóta.[9] GREVIO leggur áherslu á að ríkið beri skyldu til að tryggja þessum hópum raunhæfan aðgang að öruggu húsnæði, sérhæfðri þjónustu og stuðningi án mismununar. GREVIO bendir jafnframt á að neyðarskýli hæfi ekki þolendum ofbeldis og að engin sérhæfð gistiþjónusta er fyrir hendi sem tekst á fullnægjandi og fordómalausan hátt á við samtvinnun heimilisleysis, virkrar vímuefnanotkunar og ofbeldisreynslu. Þá segir í skýrslunni:
Brýnt er að bæta úr þessari stöðu. Aðgerðaáætlanir þurfa að taka til allra birtingarmynda ofbeldis sem falla undir samninginn og taka mið af reynslu af ofbeldi meðal kvenna sem verða fyrir samtvinnuðu misrétti.[10]
Þessar ábendingar hafa beina þýðingu við endurskoðun 206. gr. Ef markmið lagabreytinganna er að draga úr kynferðislegri hagnýtingu verður jafnframt að tryggja að þær konur sem búa við mesta berskjöldun hafi raunhæfan aðgang að vernd sem gerir þeim kleift að losna undan hagnýtingu.
5. Vernd gegn kynferðislegri hagnýtingu krefst fleiri úrræða en refsilöggjafar
Ef markmið breytinga á 206. gr. er að draga úr kynferðislegri hagnýtingu þarf árangur þeirra ekki aðeins að ráðast af þyngd viðurlaga heldur einnig af því hvort framkvæmd laganna eykur öryggi og vernd þeirra sem búa við mesta berskjöldun.
Mikilvægt er að stjórnvöld meti sérstaklega hvort breytingar á refsistefnu geti haft óæskileg áhrif á stöðu þeirra sem skipta á kynlífi í neyðaraðstæðum. Mikilvægt er að breytingunum fylgi frá upphafi skipulegt mat á framkvæmd hennar og áhrifum. Þar þarf sérstaklega að meta hvort hún auki vernd gegn kynferðislegri hagnýtingu og mansali, hafi áhrif á öryggi og stöðu fólks sem skiptir á kynlífi við aðstæður neyðar og auðveldi því að leita aðstoðar og tilkynna ofbeldi og hagnýtingu. Matið þarf að byggjast á fjölbreyttum gögnum, meðal annars frá lögreglu, heilbrigðis- og félagsþjónustu, sérhæfðum þjónustuaðilum og fólki með persónulega reynslu. Árangur lagabreytinganna verður þannig ekki metinn eingöngu út frá fjölda rannsókna, ákæra eða dóma heldur einnig út frá raunverulegum áhrifum hennar á öryggi, réttindi og aðgengi að stuðningi.
Samningur Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali undirstrikar að vernd felst ekki eingöngu í rannsókn og saksókn. Hún nær einnig til öruggs húsnæðis við hæfi, heilbrigðisþjónustu, sálfræðilegrar og félagslegrar aðstoðar og verndar gegn ógnunum og hefndaraðgerðum. Slík aðstoð á að taka mið af öryggis- og verndarþörfum viðkomandi og vera óháð því hvort hann vill bera vitni.[11]
Því þarf frá upphafi að fylgjast með því hvort breytingin:
- eykur eða dregur úr öryggi þeirra sem búa við mesta berskjöldun
- hefur áhrif á aðgengi að heilbrigðis- og félagsþjónustu
- hefur áhrif á vilja fólks til að tilkynna ofbeldi, mansal eða aðra hagnýtingu
- breytir gerðum gerenda eða starfsháttum þeirra sem hagnýta aðra eða skipuleggja slíka starfsemi
Slík eftirfylgni og áhrifamat er nauðsynleg til að unnt sé að leggja raunhæft mat á hvort breytingin nái yfirlýstu markmiði sínu.
5.1 Vernd byggir á trausti
Árangur lagabreytinganna ræðst ekki aðeins af því hvernig refsiákvæðinu verður beitt heldur einnig af því hvort þeir sem verða fyrir kynferðislegri hagnýtingu treysti sér til að leita aðstoðar.
Konur sem búa við heimilisleysi, ofbeldi, vímuefnatengdan vanda eða ótrygga réttarstöðu hafa oft takmarkað traust til opinberra kerfa. Reynsla af fyrri samskiptum við stjórnvöld, ótti við afleiðingar eða skortur á raunhæfum valkostum getur orðið til þess að þær leiti ekki aðstoðar þrátt fyrir alvarlegt ofbeldi eða hagnýtingu.
Traust byggist jafnframt á því að fólk fái upplýsingar um rétt sinn og þá þjónustu sem því stendur til boða á tungumáli sem það skilur og geti leitað sér aðstoðar án þess að hún sé skilyrt við vilja til að bera vitni. Þegar grunur vaknar um mansal þarf að liggja fyrir skýrt verklag um greiningu, vernd og tilvísun í viðeigandi þjónustu.
Því er nauðsynlegt að settar verði skýrar reglur um upplýsingamiðlun og samskipti stuðningsþjónustu og refsivörslukerfis. Fólk þarf að geta leitað sér heilbrigðisþjónustu, félagslegs stuðnings og verndar vegna ofbeldis án þess að óttast að upplýsingar verði sjálfkrafa miðlaðar til annarra stjórnvalda eða að slíkt leiði til íþyngjandi afskipta.
Öruggt aðgengi að þjónustu er ekki í andstöðu við markmið laganna heldur ein forsenda þess að þau stuðli að aukinni vernd gegn kynferðislegri hagnýtingu.
6. Tillögur Rótarinnar
Til þess að fyrirhugaðar lagabreytingar nái yfirlýstu markmiði sínu um að draga úr kynferðislegri hagnýtingu telur Rótin mikilvægt að eftirfarandi atriði verði tekin til sérstakrar skoðunar við áframhaldandi vinnslu frumvarpsins og framkvæmdar þess.
- Skýrari markmið lagabreytinganna
Í greinargerð frumvarpsins þarf að koma skýrt fram hvaða samfélagsvanda breytingunni er ætlað að bregðast við og hvernig árangur hennar verði metinn. Sérstaklega þarf að skýra hvort meginmarkmiðið sé að draga úr mansali, kynferðislegri hagnýtingu, eftirspurn eftir skiptum á kynlífi fyrir peninga eða aðrar bjargir eða öðrum birtingarmyndum sem falla undir 206. gr.
- Samhliða aðgerðir til að draga úr berskjöldun
Lagabreytingunum verði fylgt eftir með aðgerðum sem styrkja aðgengi að öruggu húsnæði, heilbrigðis- og félagsþjónustu, áfallamiðuðum stuðningi og úrræðum fyrir fólk sem býr við félagslega eða efnahagslega neyð. Slíkar aðgerðir eru ekki viðbót við lagabreytingarnar heldur hluti af þeirri vernd sem þeim er ætlað að tryggja.
- Mat á áhrifum og framkvæmd
Frá upphafi verði safnað megindlegum og eigindlegum upplýsingum um áhrif lagabreytinganna á öryggi, aðgengi að þjónustu, tilkynningar um ofbeldi og stöðu þeirra sem lögunum er ætlað að vernda. Framkvæmdin verði endurmetin að ákveðnum tíma liðnum og brugðist við óæskilegum afleiðingum með breytingum á framkvæmd eða löggjöf.
- Samræmd hugtakanotkun
Við áframhaldandi vinnslu frumvarpsins verði leitast við að tryggja skýra og samræmda notkun lykilhugtaka sem tengjast framkvæmd 206. gr. Skýrar skilgreiningar stuðla að samræmdri túlkun laganna, auknu réttaröryggi og markvissara mati á áhrifum þeirra. Sérstaklega er mikilvægt að hugtakið kynferðisleg hagnýting sé notað með skýrum og samræmdum hætti þar sem það er lykilhugtak við mat á markmiðum lagabreytinganna og áhrifum hennar.
- Samþætt framkvæmd
Framkvæmd laganna verði studd með skýru og formbundnu samstarfi réttarvörslukerfis, félagsþjónustu, heilbrigðisþjónustu og sérhæfðra frjálsra félagasamtaka þannig að einstaklingar geti leitað sér verndar og stuðnings án ótta við að missa aðgang að þjónustu. Jafnframt verði tryggt skýrt verklag um greiningu mögulegra fórnarlamba mansals, upplýsingagjöf á tungumáli sem þau skilja og tilvísun í viðeigandi vernd, lögfræðiaðstoð og heilbrigðis-, félags- og sálfélagslegan stuðning.
- Áframhaldandi samráð
Við áframhaldandi þróun laga og framkvæmdar verði leitað markvisst til þeirra sem hafa faglega reynslu af þjónustu við fólk sem hefur orðið fyrir kynferðislegri hagnýtingu, sem og til fólks með eigin reynslu enda sé það byggt á öruggri, siðferðilega vandaðri og áfallamiðaðri framkvæmd.
Niðurlag
Rótin styður endurskoðun 206. gr. almennra hegningarlaga og þá meginreglu að refsiábyrgð beinist að kaupandanum. Jafnframt leggur félagið áherslu á að árangur breytinganna verði ekki metinn fyrst og fremst út frá þyngd refsinga heldur því hvort þær styrki vernd gegn kynferðislegri hagnýtingu og dragi úr eftirspurn eftir kaupum á kynlífi. Til þess þarf refsilöggjöf að vinna samhliða félags-, heilbrigðis- og réttarfarslegum úrræðum sem draga úr hagnýtingu og skapa raunhæfa valkosti.
Virðingarfyllst, f.h. Rótarinnar,
Kristín I. Pálsdóttir
Framkvæmdastjóri / talskona
kristin@rotin.is
___________________________________________________________________________
Heimildir
Dómsmálaráðuneytið. 2026. Áform um breytingu á vændiskaupaákvæði almennra hegningarlaga: Breytingar á 1. og 2. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940: https://island.is/samradsgatt/mal/4265
Evrópuráðið. 2005. Evrópusamningur um aðgerðir gegn mansali (SES nr. 197): https://www.stjornarradid.is/media/innanrikisraduneyti-media/media/frettir-2012/Mansal-Evropuradssamningur_197-final.pdf
Evrópuráðið. 2011. Samningur Evrópuráðsins um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi á konum og heimilisofbeldi (Istanbúl-samningurinn, SES nr. 210): https://www.stjornarradid.is/library/02-Rit–skyrslur-og-skrar/Istanb%C3%BAl-samningurinn.pdf
GREVIO. 2022. GREVIO’s (Baseline) Evaluation Report on Legislative and Other Measures Giving Effect to the Provisions of the Council of Europe Convention on Preventing and Combating Violence Against Women and Domestic Violence: Iceland (GREVIO/Inf(2022)26). Council of Europe: https://rm.coe.int/grevio-inf-2022-26-eng-final-report-on-iceland/1680a8efae
INTERACT. 2025. INTERACT Landsskýrsla: Intersectional Approach to Combating Homelessness for Women. RIKK – Rannsóknastofnun í jafnréttisfræðum við Háskóla Íslands og Rótin: https://rotin.is/frettatilkynning-interact/
Mulvihill, N. 2019. Is it time to drop the term ‘prostitution’ from policy discourse? Journal of Gender-Based Violence, 3(3), 385–393: https://research-information.bris.ac.uk/ws/portalfiles/portal/214004442/jgbv_ft_mulvihill_proof_uploaded_15102019_1571706648501.pdf
[1] Dómsmálaráðuneytið. 2026. Áform um breytingu á vændiskaupaákvæði almennra hegningarlaga: Breytingar á 1. og 2. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940: https://island.is/samradsgatt/mal/4265
[2] ‚Exchange of sex for money or other resources‘ sbr. Natasha Mulvihill. 2019. Is it time to drop the term ‘prostitution’ from policy discourse? Journal of gender-based violence 3 (3), 385-393.
[3] Í umsögn þessari er hugtakið kynferðisleg hagnýting notað sem yfirheiti yfir þær aðstæður þar sem kynferðisleg samskipti byggjast á nauðung, misnotkun á valdaójafnvægi eða félagslegri og efnahagslegri berskjöldun.
[4] Nálgast má upplýsingar um INTERACT-verkefnið á vef Rótarinnar: https://rotin.is/home-2/interact/. Landsskýrslu INTERACT má nálgast hér: https://rotin.is/frettatilkynning-interact/.
[5] Natasha Mulvihill. 2019. Is it time to drop the term ‘prostitution’ from policy discourse? Journal of gender-based violence, 3 (3), 385-393.
[6] Natasha Mulvihill. 2019. Is it time to drop the term ‘prostitution’ from policy discourse? Journal of gender-based violence, 3 (3), 385-393.
[7] GREVIO. 2022. GREVIO’s (Baseline) Evaluation Report on Legislative and Other Measures Giving Effect to the Provisions of the Council of Europe Convention on Preventing and Combating Violence Against Women and Domestic Violence: Iceland (GREVIO/Inf(2022)26). Council of Europe: https://rm.coe.int/grevio-inf-2022-26-eng-final-report-on-iceland/1680a8efae
[8] Evrópuráðið. 2011. Samningur Evrópuráðsins um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi á konum og heimilisofbeldi (Istanbúl-samningurinn, SES nr. 210): https://www.stjornarradid.is/library/02-Rit–skyrslur-og-skrar/Istanb%C3%BAl-samningurinn.pdf
[9] GREVIO, 2022, bls. 18.
[10] GREVIO, 2022, bls. 41. Þýðing Rótarinnar.
[11] Evrópuráðið. 2005. Evrópusamningur um aðgerðir gegn mansali (SES nr. 197): https://www.stjornarradid.is/media/innanrikisraduneyti-media/media/frettir-2012/Mansal-Evropuradssamningur_197-final.pdf
