Samþætt þjónusta og lágþröskuldaúrræði stuðla að hagkvæmari nýtingu heilbrigðiskerfisins

Fréttatilkynning

Rótin birti þann 26. júní sl. rannsóknarskýrsluna Bráðaþjónusta við heimilislausa einstaklinga – Komur á bráðamóttökur Landspítala á tímabilinu 2020–2024.

Rannsóknin var unnin að frumkvæði Rótarinnar og styrkt af rannsóknasjóði Rótarinnar. Markmið hennar var að leggja fram þekkingu sem nýtist til að bæta heilbrigðisþjónustu við fólk í heimilisleysi og styðja við markvissari stefnumótun á sviði heilbrigðis-, félags- og húsnæðismála fyrir hópinn.

Af hverju þessi rannsókn?

Rótin hefur um árabil bent á að fólk í heimilisleysi mætir margvíslegum þröskuldum í heilbrigðiskerfinu. Samt sem áður hefur lítið legið fyrir um hvaða áhrif þessir þröskuldar hafa á nýtingu heilbrigðisþjónustu og hvaða kostnaður fellur til þegar fólk fær ekki viðeigandi þjónustu fyrr í þjónustukeðjunni og leitar þar af leiðandi í auknum mæli í bráðaþjónustu.

Markmið rannsóknarinnar var að varpa ljósi á umfang, eðli og kostnað bráðaþjónustu.

Helstu niðurstöður

• Hópurinn var afmarkaður af þeim einstaklingum sem nýttu sér gistiskýli Reykjavíkurborgar á rannsóknartímabilinu og sóttu bráðaþjónustu á Landspítala.
• Á fimm ára tímabili kom 621 heimilislaus einstaklingur (tæplega 60% hópsins) á bráðamóttökur LSH, samtals 9.491 sinnum.
• 72% koma voru á bráðamóttöku í Fossvogi og 27% í geðþjónustu við Hringbraut.
• Meðalfjöldi koma var 15 á einstakling, en sá sem kom oftast átti 292 komur.
• 169 konur áttu samtals 3.027 komur. Meðaldvöl þeirra á bráðamóttöku var 7,1 klst., um 40 mínútum lengri en hjá körlum.
• Fjöldi kvenna sem leitaði á bráðamóttöku var svipaður milli ára, en komum fjölgaði jafnt og þétt.
• 18–20% koma einstaklinganna leiddi til innlagnar, sem þýðir að um 80% koma voru án innlagnar.
• Flestar komur áttu sér stað utan opnunartíma neyðarskýla, sem eru opin frá 17:00 til 10:00 daginn eftir.
• Komuástæður og sjúkdómsgreiningar:
  • Algengustu ástæður komu kvenna voru:
    • andleg vanlíðan,
    • verkir og kviðverkir,
    • sýkingar,
    • slappleiki,
    • líkamsárás,
    • lyfjaeitrun,
    • áfengis- og fíkniefnavandi.
  • Alls voru 94 komur vegna líkamsárása hjá 52 konum, en 3 tilvik (6%) leiddu til innlagnar.
  • Hjá körlum voru algengustu ástæður komu verkir, andleg vanlíðan, sýkingar og áfengis- eða fíkniefnavandi.
  • Algengasti flokkur sjúkdómsgreininga hjá bæði konum og körlum var geð- og atferlisraskanir, einkum tengdar áfengis- og vímuefnavanda.
• Heildarkostnaður vegna koma á bráðamóttökur án innlagnar nam um 645 m.kr. á rannsóknartímabilinu.
• Kostnaður tengdist sérstaklega geðröskunum, samkvæmt aðhvarfsgreiningu.
• Árið 2024 var meðalkostnaður hverrar komu, án innlagnar, 106 þ.kr.
• Heimilislausar konur áttu 532 komur árið 2024, sem samsvarar um 56,4 m.kr. í heildarkostnað það ár.
• Kostnaðartölur ná til alls kostnaðar við komuna, þar á meðal meðferðar, rannsókna, stoðþjónustu og stjórnunar.
• Heildarkostnaður vegna innlagna, að meðtöldum tíma á bráðamóttöku, nam um 4,6 ma.kr. á rannsóknartímabilinu.
• Samanlagður uppreiknaður heildarkostnaður tímabilsins nam 5,7 milljörðum kr. á verðlagi í júlí 2025, eða 1,1 milljarði kr. á ári að meðaltali þau fimm ár sem skoðuð voru.

Hvað má læra af rannsókninni?

Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að markviss fjárfesting í samþættri þjónustu, lágþröskuldaúrræðum í heilbrigðisþjónustu og húsnæðismiðuðum lausnum geti bæði bætt lífsgæði fólks og stuðlað að hagkvæmari nýtingu heilbrigðiskerfisins.

Jafnframt undirstrika þær mikilvægi þess að greina reglulega þjónustunotkun og kostnað í heilbrigðiskerfinu. Án slíkra upplýsinga er hætta á að dýrustu úrræðin verði notuð þegar einfaldari, mannúðlegri og árangursríkari þjónusta hefði getað komið í veg fyrir að fólk þurfi að leita á bráðamóttöku eða leggjast inn á sjúkrahús.
Niðurstöðurnar opna á tækifæri fyrir kerfið að gera betur við þennan jaðarsetta hóp, bæta þjónustuna, skýra verkferla og þar með lækka kostnað.

Í skýrslunni eru lagðar fram sjö tillögur að aðgerðum fyrir tímabilið 2026–2030. Þær snúa meðal annars að aukinni samþættingu heilbrigðis-, félags- og húsnæðisþjónustu, eflingu lágþröskuldaþjónustu, húsnæðismiðuðum lausnum, markvissari gagnasöfnun og aukinni menntun og þjálfun starfsfólks.

Rannsóknarskýrslan hefur verið send heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og forstjóra Landspítala sem framlag til áframhaldandi stefnumótunar.

Aðalrannsakandi rannsóknarinnar var Drífa Jónasdóttir. Meðrannsakendur voru Kristín I. Pálsdóttir og Elísabet Guðmundsdóttir.

Rannsóknarskýrslan er aðgengileg hér: