Samþætt þjónusta og lágþröskuldaúrræði stuðla að hagkvæmari nýtingu heilbrigðiskerfisins

Fréttatilkynning

(English below)

Rótin birti þann 26. júní sl. rannsóknarskýrsluna Bráðaþjónusta við heimilislausa einstaklinga – Komur á bráðamóttökur Landspítala á tímabilinu 2020–2024.

Rannsóknin var unnin að frumkvæði Rótarinnar og styrkt af rannsóknasjóði Rótarinnar. Markmið hennar var að leggja fram þekkingu sem nýtist til að bæta heilbrigðisþjónustu við fólk í heimilisleysi og styðja við markvissari stefnumótun á sviði heilbrigðis-, félags- og húsnæðismála fyrir hópinn.

Af hverju þessi rannsókn?

Rótin hefur um árabil bent á að fólk í heimilisleysi mætir margvíslegum þröskuldum í heilbrigðiskerfinu. Samt sem áður hefur lítið legið fyrir um hvaða áhrif þessir þröskuldar hafa á nýtingu heilbrigðisþjónustu og hvaða kostnaður fellur til þegar fólk fær ekki viðeigandi þjónustu fyrr í þjónustukeðjunni og leitar þar af leiðandi í auknum mæli í bráðaþjónustu.

Markmið rannsóknarinnar var að varpa ljósi á umfang, eðli og kostnað bráðaþjónustu.

Helstu niðurstöður

• Hópurinn var afmarkaður af þeim einstaklingum sem nýttu sér gistiskýli Reykjavíkurborgar á rannsóknartímabilinu og sóttu bráðaþjónustu á Landspítala.
• Á fimm ára tímabili kom 621 heimilislaus einstaklingur (tæplega 60% hópsins) á bráðamóttökur LSH, samtals 9.491 sinnum.
• 72% koma voru á bráðamóttöku í Fossvogi og 27% í geðþjónustu við Hringbraut.
• Meðalfjöldi koma var 15 á einstakling, en sá sem kom oftast átti 292 komur.
• 169 konur áttu samtals 3.027 komur. Meðaldvöl þeirra á bráðamóttöku var 7,1 klst., um 40 mínútum lengri en hjá körlum.
• Fjöldi kvenna sem leitaði á bráðamóttöku var svipaður milli ára, en komum fjölgaði jafnt og þétt.
• 18–20% koma einstaklinganna leiddi til innlagnar, sem þýðir að um 80% koma voru án innlagnar.
• Flestar komur áttu sér stað utan opnunartíma neyðarskýla, sem eru opin frá 17:00 til 10:00 daginn eftir.
• Komuástæður og sjúkdómsgreiningar:
  • Algengustu ástæður komu kvenna voru:
    • andleg vanlíðan,
    • verkir og kviðverkir,
    • sýkingar,
    • slappleiki,
    • líkamsárás,
    • lyfjaeitrun,
    • áfengis- og fíkniefnavandi.
  • Alls voru 94 komur vegna líkamsárása hjá 52 konum, en 3 tilvik (6%) leiddu til innlagnar.
  • Hjá körlum voru algengustu ástæður komu verkir, andleg vanlíðan, sýkingar og áfengis- eða fíkniefnavandi.
  • Algengasti flokkur sjúkdómsgreininga hjá bæði konum og körlum var geð- og atferlisraskanir, einkum tengdar áfengis- og vímuefnavanda.
• Heildarkostnaður vegna koma á bráðamóttökur án innlagnar nam um 645 m.kr. á rannsóknartímabilinu.
• Kostnaður tengdist sérstaklega geðröskunum, samkvæmt aðhvarfsgreiningu.
• Árið 2024 var meðalkostnaður hverrar komu, án innlagnar, 106 þ.kr.
• Heimilislausar konur áttu 532 komur árið 2024, sem samsvarar um 56,4 m.kr. í heildarkostnað það ár.
• Kostnaðartölur ná til alls kostnaðar við komuna, þar á meðal meðferðar, rannsókna, stoðþjónustu og stjórnunar.
• Heildarkostnaður vegna innlagna, að meðtöldum tíma á bráðamóttöku, nam um 4,6 ma.kr. á rannsóknartímabilinu.
• Samanlagður uppreiknaður heildarkostnaður tímabilsins nam 5,7 milljörðum kr. á verðlagi í júlí 2025, eða 1,1 milljarði kr. á ári að meðaltali þau fimm ár sem skoðuð voru.

Hvað má læra af rannsókninni?

Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að markviss fjárfesting í samþættri þjónustu, lágþröskuldaúrræðum í heilbrigðisþjónustu og húsnæðismiðuðum lausnum geti bæði bætt lífsgæði fólks og stuðlað að hagkvæmari nýtingu heilbrigðiskerfisins.

Jafnframt undirstrika þær mikilvægi þess að greina reglulega þjónustunotkun og kostnað í heilbrigðiskerfinu. Án slíkra upplýsinga er hætta á að dýrustu úrræðin verði notuð þegar einfaldari, mannúðlegri og árangursríkari þjónusta hefði getað komið í veg fyrir að fólk þurfi að leita á bráðamóttöku eða leggjast inn á sjúkrahús.
Niðurstöðurnar opna á tækifæri fyrir kerfið að gera betur við þennan jaðarsetta hóp, bæta þjónustuna, skýra verkferla og þar með lækka kostnað.

Í skýrslunni eru lagðar fram sjö tillögur að aðgerðum fyrir tímabilið 2026–2030. Þær snúa meðal annars að aukinni samþættingu heilbrigðis-, félags- og húsnæðisþjónustu, eflingu lágþröskuldaþjónustu, húsnæðismiðuðum lausnum, markvissari gagnasöfnun og aukinni menntun og þjálfun starfsfólks.

Rannsóknarskýrslan hefur verið send heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og forstjóra Landspítala sem framlag til áframhaldandi stefnumótunar.

Aðalrannsakandi rannsóknarinnar var Drífa Jónasdóttir. Meðrannsakendur voru Kristín I. Pálsdóttir og Elísabet Guðmundsdóttir.

Rannsóknarskýrslan er aðgengileg hér:

Emergency Healthcare Use Among People Experiencing Homelessness in Iceland

On 26 June 2026, Rótin (The Root) published the research report Emergency Healthcare for People Experiencing Homelessness – Emergency Department Visits at Landspítali University Hospital – LSH, 2020–2024.

The study was initiated and funded by the Rótin Research Fund with the aim of generating evidence to improve healthcare services for people experiencing homelessness and to support evidence-informed policy development across the health, social care and housing sectors.

Why this study?

For many years, Rótin has highlighted the barriers that people experiencing homelessness face when accessing healthcare in Iceland. However, little has been known about how these barriers affect the use of emergency healthcare or the costs incurred when people are unable to access appropriate support earlier in the care pathway.

The purpose of the study was therefore to examine the consequences of providing care too late, in the wrong place, and after opportunities for earlier intervention have been missed.

Main findings

The study followed people who had used Reykjavík’s emergency shelters between 2020 and 2024 and examined their use of emergency healthcare at LSH.

Key findings include:

• 621 people experiencing homelessness (almost 60% of the study population) attended emergency departments 9,491 times over the five-year period.
• Around 80% of emergency department visits did not result in hospital admission, suggesting that emergency departments are frequently used to meet needs that could be addressed through more appropriate community-based services.
• Women accounted for more than 3,000 emergency department visits. Their average length of stay in the emergency department was longer than that of men, and visits by homeless women increased steadily during the study period.
• Mental and behavioural disorders, particularly those related to alcohol and other drug use, were the most common diagnostic category for both women and men.
• Violence against women emerged as an important issue. Fifty-two women attended emergency departments following physical assault on 94 occasions during the study period.
• The estimated total cost of emergency department visits and hospital admissions exceeded ISK 5.7 billion (≈ EUR 40,000,000) (July 2025 prices) over five years.

What can we learn?

The findings suggest that investment in integrated care, low-threshold health services, harm reduction, housing-led responses and stronger continuity of care could both improve health outcomes and make more effective use of healthcare resources.

Importantly, the study highlights that routine monitoring of healthcare utilisation and costs is essential. Without such evidence, health systems risk relying on expensive emergency and hospital services where earlier, community-based interventions could have prevented deterioration.

Rather than focusing on the cost of people experiencing homelessness, the study demonstrates the cost of fragmented systems that fail to provide the right support at the right time and in the right place.

The report concludes with seven recommendations for the period 2026–2030, including improved coordination between health, social care and housing services, expanded low-threshold healthcare, housing-led solutions, better data collection and enhanced education and training for professionals.

The report has been submitted to Iceland’s Minister of Health, Minister of Social Affairs and Housing, and the Chief Executive Officer of LSH to inform future policy and service development.

Principal Investigator: Drífa Jónasdóttir
Co-authors: Kristín I. Pálsdóttir and Elísabet Guðmundsdóttir.